· Yazar: Bursa Su Tesisatçısı Ekibi
Bursa ovası kışı denizden dolayı ılımlıdır ama Kestel sırtları, Keles yolu, Gürsu yukarı mahalleleri, Uludağ eteği ve İnegöl içi gece sıcaklığı eksi 10 dereceyi görebilir. Bu seviyede, yanlış izole edilmiş veya hiç izole edilmemiş tesisat borularının donması beklenen olaydır. Donan bir boru sessizce hasarını bırakır: çatlak, buz eridiğinde ortaya çıkar. Yani sabah saat üçte duvardan damlayan su, gece eksi 8'de çatlayan boruyla başlamıştır.
Donma neden patlatır — fizik kısası
Su, donarken yaklaşık %9 hacim artar. Bu genişleme, kapalı bir boru içinde yüzlerce bar basınca denk düşer. Standart PPR veya polietilen borular 20-25 bara kadar dayanır; dolayısıyla donma, borunun patlama sınırını yıkar. İlginç olan, patlama genellikle buzun oluştuğu yerde değil, buzun basıncın iletildiği yerde olur. Yani buz bir noktada tıkaç yapar, ondan sonra musluğa doğru olan kapalı segmentte basınç yükselir, en zayıf nokta (dirsek, kör tapa, eski bir ek yeri) çatlar.
En çok donan hatlar — Bursa pratiği
- Dış duvar boyunca geçen borular: Beton-sıva arasında izolasyonsuz geçerse ilk donan budur. Eski binalarda mutfak arka duvarı bu yüzden risklidir.
- Balkona dek uzanan musluk veya makine bağlantısı: Dış mekâna çıkan herhangi bir metal/PPR hat, gece sıcaklığı eksi 3 derecenin altındaysa don tehlikesindedir.
- Bodrum ve garajdaki dikey kolonlar: Soğuk hava cebi oluşur; özellikle havalandırma pencereleri açık bırakılmışsa.
- Boş evde/yazlıkta tüm tesisat: Kış aylarında uzun süre boş kalan dairelerde ısıtma kapatıldığında, iç mekan sıcaklığı bile 5 derecenin altına düşebilir.
- Su sayacı kutusu: Apartman girişi altındaki sayaç kutuları, yalıtılmadığında sayaç gövdesi donup çatlar — en sık kış arızasıdır.
Önlem 1: İzolasyon — doğru malzeme doğru uygulama
Piyasada siyah elastomerik boru koruyucu ("sünger") bulunur; iç çap 22 mm, 28 mm gibi standart ölçülere uyar. Kalınlığı önemlidir; en az 13 mm, tercihen 19 mm seçilmeli. Kısa parçalarla uygulayıp aralarda açık kalan 2-3 cm'lik boşluklar varsa soğuk hava cebi oluşur; en zayıf nokta oraya taşınır. Yani izolasyon ya tam, ya hiçtir.
Bodrum/garaj kolonları için PVC boru koruyucu daha kalıcıdır, yangın güvenliği açısından da avantajlıdır. Sayaç kutusu izolasyonu için strafor levhalar (5 cm) içten yapıştırılır; üstüne su geçirmez bant.
Önlem 2: Soğuk gecede az su akıtmak
Termometre eksi 5'i gösterecekse, banyo ve mutfakta en uçtaki muslukları gece boyu ince bir tel kalınlığında damla damla akıtın. Bu, boru içindeki suyun durağanlığını kırar; akan su donmaz (durağan suyun aksine çekirdeklenme yapamaz). Bir geceleik damla suyu maliyeti kaçak patlama maliyetinin onda birinden azdır.
Önlem 3: Balkonda kalan muslukları boşaltmak
Balkon bahçe musluğu kışa girerken mutlaka içeriden (dairede) kapatılmalı, dış taraftan musluk açılıp boru boşaltılmalı. Özellikle eski binalarda, balkon musluğu için ara vana yok ise tesisatçıya bir ara vana koydurmak, bir kere yapılacak ufak bir yatırımdır ama her kış sizi kurtarır.
Önlem 4: Boş evde koruma
Yazlığa gidiyorsanız, kış boyunca evde kimse olmayacaksa: kombi ya açık bırakılmalı (düşük set, 10-12 derece tutulmalı), ya tamamen boşaltılmalı. Boşaltma, ana vanayı kapatıp tüm muslukları açmak ve kombide tahliye vanasını açmakla yapılır. Bu işlem 15 dakika sürer ama donma hasarı tamamen engellenir. Evde kimse olmadan "kombi sönerse yine açarım" demek çok risklidir; bir elektrik kesintisi bile kombiyi tamamen durdurabilir.
Boru dondu — erimesini nasıl sağlarsın?
Boru donduğunda çoğu zaman "patlamamış" olabilir; tıkaç buz ise eritince sistem çalışır. Ama acele ısıtma yanlıştır. Pürmüz, açık ateş, kızdırılmış demir asla kullanmayın — PPR'i eritir, metal borunun yapısını bozar. Saç kurutma makinesi, sıcak havlu ya da oda ısıtıcısı uygun. Donmuş segmentin en uzak ucundan başlayıp (musluğa yakın) içeri doğru ilerleyin; böyle yaparak eriyen su akar, patlama olmaz.
Boru patladı — ilk 10 dakika
- Ana vanayı hemen kapat. Dairede daire ana vanası, apartmanda kapı önünde kolon vanası, bina bodrumunda ana kolektör vanası. Birden fazla konumu öğrenin, gece karanlığında sağ elle bulunur konumda olmalı.
- Elektriği kapat. Özellikle su, priz yakınına geliyorsa. Sigorta tablosundan ana şalter inidirilir.
- Alt katı uyar. Muhtemelen tavanından damlama başlamıştır; içecek/elektronik korunabilir.
- Havlu/çamaşır serip su yayılmasını sınırla.
- 7/24 servisi ara. Çözüm iki aşamadır: önce kısa vadeli kuşatma (hatı tıkaç/kelepçeyle durdurma), sonra kalıcı boru değişimi.
Hasar ve sigorta
DASK donma hasarını kapsamaz; konut sigortanızda "su hasarı / boru patlaması" maddesinin olması gerekir. Poliçenize bir bakın, çoğunda kapsam vardır ama limit genelde 5.000-50.000 TL arasında değişir. Hasar sonrası fotoğraf, tespit raporu ve tamir faturası ile şirkete başvurulur.
Bursa yerel pratik önerileri
- Uludağ eteği ve Keles yolu civarında yaşıyorsanız, izolasyon 19 mm kalınlık olmalı; 13 mm orta bölgeler için yeterli.
- Yalova Termal, Kaplıca bölgesinde su çıkış sıcaklığı zaten yüksektir ama dönüş hatları (gri su) risk taşır.
- Mudanya kıyı şeridinde dış duvar rüzgarı donma etkisini keskinleştirir; balkon muslukları mutlaka kış öncesi boşaltılmalı.
- Eski bina (1990 öncesi) sayaç kutularının yalıtımı hiç düşünülmemiştir; apartman yönetimiyle koordineli bir kerede yapılması daireler bazında 50-70 TL'yi geçmez ve kalıcıdır.
Sonbahar kontrol listesi
- Tüm balkon musluklarını iç ara vanasından kapat, boşalt.
- Dış duvar geçişli hatları izolasyon kontrolü — aşınma/kopma var mı?
- Sayaç kutusunda su damlaması, kondens var mı — izolasyon tamamlanmamış demektir.
- Kombi basıncı 1,2-1,5 bar ideal; altındaysa manuel ekleyin.
- Bahçedeki damla sulama sistemi suyu tamamen boşaltılmalı.
İlgili hizmetimiz
Genel su tesisatı hizmetimiz kapsamında izolasyon eksiklerini tespit, don öncesi boşaltma ve don sonrası onarım yapıyoruz. Acil patlama durumunda Bursa içi ortalama varış 35-50 dakika, Yalova için 60-90 dakika.